Buxus verzorgen: planten, snoeien & bemesten
Alles over buxus: planten, bemesten, snoeien, ongedierte bestrijden
Geen andere plant is zo wijdverspreid en populair voor vormsnoei als de buxus. De snoeivriendelijke, altijdgroene plant is echter niet alleen een blikvanger in de tuin, maar vormt ook strakke, dichte hagen.
Buxus – dit moet je weten
De gewone buxus Buxus sempervirens komt van nature voor in bijna geheel Zuid- en Midden-Europa, tot in het Midden-Oosten. Omdat de plant al meer dan 2000 jaar als tuinplant wordt gekweekt, is niet precies duidelijk of deze verspreiding vanzelf ontstond of via verwilderde tuinen. Zijn grote populariteit heeft de altijdgroene struik enerzijds te danken aan zijn goede snoeitolerantie, anderzijds aan zijn kleine, dicht groeiende blaadjes. Samen zorgen deze eigenschappen ervoor dat de plant zich uitstekend leent voor allerlei vormsnoei. Als haag is Buxus sempervirens bijzonder dicht en onderhoudsvriendelijk.
Alle plantendelen van de buxus zijn licht giftig. Vroeger werd de plant ook als geneeskrachtig kruid gebruikt, maar hiervoor bestaan inmiddels betere en veiliger alternatieven. Voor de natuur is buxus vooral belangrijk als bijenplant. De vrij onopvallende bloemen verschijnen al in maart en zijn daarmee vroeg in het jaar beschikbaar. De bloei duurt tot in mei en levert zowel bijen als vliegen veel nectar en stuifmeel op. Daarna verspreiden mieren de zaden van de buxus.
De vele buxussoorten
Dankzij zijn lange geschiedenis als tuinplant kent de gewone buxus een enorme verscheidenheid aan cultivars. In totaal zijn er inmiddels meer dan 60 verschillende variëteiten, elk geoptimaliseerd voor een bepaald toepassingsdoel. Ook andere buxussoorten worden af en toe als haagplant gebruikt.
Buxus sempervirens
Met de gewone buxus als haagplant kun je weinig fout doen. Hij heeft een matige groei van 10 tot 15 centimeter per jaar, is winterhard en heeft mooie, donkergroene blaadjes. Al na een paar jaar vormt hij een goed zichtscherm. Wil je snel een hoge haag, dan kun je het beste al vrij grote planten zetten. Dat is meestal niet goedkoop.
Buxus sempervirens ‘Handsworthiensis’
Beter geschikt voor echt hoge hagen is de variëteit Handsworthiensis. Deze groeit wel 10 tot 25 centimeter per jaar en wordt ook duidelijk breder dan de gewone buxus. De cultivar, ook bekend als Navicularis, groeit rechtop, waarbij de toppen na verloop van tijd licht overhangen. In de winter, bij vorst, worden de blaadjes doorgaans iets donkerder. Handsworthiensis is relatief robuust en minder vatbaar voor veel buxusziekten dan andere variëteiten.
Buxus sempervirens ‘Rotundifolia’
De buxusvariëteit Rotundifolia heeft vrij grote blaadjes en groeit met 10 tot 20 centimeter per jaar eveneens flink. Hij groeit nog iets breder en hoger dan Handsworthiensis en moet daarom vrij regelmatig matig worden teruggesnoeid. Rotundifolia heeft donkergroene blaadjes met een lichte, blauwachtige tint. De variëteit is robuust en kan zelfs redelijk goed omgaan met zomerse droogteperiodes.
Buxus sempervirens ‘Marginata’
De variëteit Marginata leent zich dankzij zijn goede groei van 10 tot 20 centimeter per jaar en een uiteindelijke hoogte tot wel 2,50 meter eveneens als afschermende haag. Zijn bijzonderheid schuilt in de extra decoratieve blaadjes. Deze zijn niet effen groen, maar hebben een lichte, crèmekleurige rand.
Buxus microphylla
De kleinbladige buxus wordt met zijn talrijke variëteiten vooral voor lage hagen en border-afzettingen gebruikt. De meeste van deze soorten groeien maar enkele centimeters per jaar en zijn daardoor veel onderhoudsvriendelijker wat regelmatig snoeien betreft. Daarentegen moeten tuinliefhebbers wel lang wachten voordat de planten de gewenste grootte bereiken. Buxus microphylla is bij gelijke grootte dan ook duidelijk duurder dan variëteiten van de gewone buxus.
Alternatieven voor buxus
Sommige tuinliefhebbers aarzelen om buxus in hun tuin te planten. Naast diverse andere ziekten en plagen zijn de meesten vooral bang voor de buxusmot. De rupsen van deze mot vreten in een mum van tijd hele hagen kaal, omdat ze van binnenuit beginnen te vreten en daardoor vaak te laat worden opgemerkt. Alternatieven voor buxus worden daarom steeds populairder.
Ilex crenata
De Japanse hulst is, net als de buxus, een altijdgroene struik. Hij lijkt er zelfs bijna om te verwarren op, doordat hij eveneens dicht bebladerd en zeer snoeivriendelijk is. Ook hier zijn er veel verschillende variëteiten voor uiteenlopende toepassingen op de markt.
Lonicera nitida
De glimmige kamperfoelie (Lonicera nitida) komt oorspronkelijk uit China en lijkt qua dichtheid en bladvorm sterk op buxus. Ook deze plant verdraagt zeer radicale snoeibeurten en wordt in dat opzicht op vergelijkbare wijze behandeld als buxus. Er zijn veel variëteiten die alleen geschikt zijn als lage scheerhaag, maar sommige bereiken hoogtes van meerdere meters.
Buxushagen planten
Als je bij het plannen van je buxushaag rekening houdt met de behoeften van de plant, groeit deze later beter en is hij weerbaarder tegen ziekten.
De juiste standplaats
Buxus groeit het best in halfschaduw. Idealiter krijgt je haag ‘s ochtends of ‘s avonds een paar uur zonlicht. De felle middagzon in de zomer bevalt buxus minder goed. Verder mag zich op de standplaats bij voorkeur geen hitte opstapelen, maar mag er in de winter ook geen kille wind staan. Zoals je merkt, is buxus behoorlijk kieskeurig. Bovendien kunnen de planten zich niet goed handhaven tegen concurrentie. Grotere bomen of struiken in de buurt moeten daarom plaatsmaken voor de buxushaag.
Zowel bij natte, verdichte grond als bij langdurige droogte gaat buxus vaak sneller dood dan je voor mogelijk houdt. Het meest geschikt is daarom losse grond zonder te veel zand of klei. Is dit op de geplande plek nog niet het geval, verbeter de bodem dan vóór het planten met compost of zand. Ook een pH-analyse kan zinvol zijn: buxus geeft de voorkeur aan licht kalkhoudende grond met een pH van 7 tot 8. Breng daarom, indien nodig, een kleine hoeveelheid kalk aan. Te veel van het goede werkt hier echter averechts.
Het juiste moment
Buxus als containerplant kun je in principe het hele jaar door planten. Zeker in de zomer moet je echter flink water geven, zodat de gevoelige planten met hun aangetaste wortels niet uitdrogen. Beter geschikt is daarom de rustperiode tussen oktober en maart. Alleen bij vorst kun je beter niet planten. Wortelnaakte buxus plant je het best in het najaar of vroeg in het voorjaar, vóór de eerste uitloop.
Voor border-afzettingen zijn de buxusplantjes vaak erg klein en moeten daarom meestal ook dicht bij elkaar worden gezet. Anders zou het door de trage groei te lang duren voordat er een doorlopende rand ontstaat. Ook bij grote hagen plant je buxus met drie tot vier planten per meter vrij dicht op elkaar.
De precieze werkwijze voor het planten van hagen vind je hier.
Buxus goed verzorgen
Op de juiste standplaats en met de juiste verzorging is ook de kwetsbare buxus redelijk weerbaar tegen ongedierte en ziekten.
Buxus snoeien
Ook als je je buxus niet in creatieve vormen wilt snoeien, maar simpelweg een klassieke haag wenst, zijn er een paar basisregels om in acht te nemen.
Buxus opbouwsnoei
Plant je al goed vertakte containerplanten als buxushaag, dan is een plantsnoei direct na het planten niet nodig. Gaat het echter om goedkope kluitplanten of pot-planten met maar één of twee hoofdscheuten, dan kun je elk daarvan het beste met ongeveer de helft inkorten. Zo vertakken de planten zich van begin af aan en groeien ze uit tot een dichte struik.
In het tweede voorjaar na het planten van de haag kort je ongeveer de helft van de nieuwe scheuten van het afgelopen jaar in, om de vertakking verder te stimuleren.
In de jaren daarna snoei je je buxushaag het best twee keer per jaar, tussen maart en september. Laat daarbij telkens slechts een paar centimeter van de nieuwe groei staan, zodat de haag jaarlijks ongeveer vijf tot tien centimeter groeit. Dit vertraagt weliswaar het bereiken van de uiteindelijke hoogte, maar zorgt er wel voor dat je uiteindelijk een dichte, vitale en strak gevormde buxushaag mag noemen.
Omdat buxus erg gevoelig is, gebruik je bij het snoeien het beste altijd een met alcohol gereinigde, scherpe buxus- of tuinschaar. Zo voorkom je mogelijke infecties op de snijvlakken. Grotere hagen kun je later ook met de elektrische heggenschaar bijhouden.
Buxus onderhoudssnoei
Heeft je buxushaag zijn uiteindelijke hoogte bereikt, dan kan onder omstandigheden één enkele snoeibeurt per jaar voldoende zijn. Dit hangt natuurlijk ook af van de geplante variëteit, de groeisnelheid en persoonlijke voorkeur. Voor de jaarlijkse vormsnoei is vooral de periode rond eind juni geschikt, wanneer de sterkste uitloop voorbij is en de haag de gesnoeide vorm lang behoudt.
Buxus verjongingssnoei
Voor stevige snoeibeurten is het voorjaar, half tot eind februari, het meest geschikt. Dan is het broedseizoen van de vogels nog niet begonnen en stimuleert de snoei de uitloop in het voorjaar, in plaats van deze te belemmeren. Wil je je haag verjongen en weer in vorm brengen door flink te snoeien, verdeel deze maatregel dan bij voorkeur over meerdere jaren. Snoei bijvoorbeeld in het eerste jaar één zijde van de haag en in het volgende jaar de andere zijde. Zo ontstaan er geen onaantrekkelijke kale plekken en hebben de planten voldoende tijd en energie om zich te herstellen.
Buxus bemesten
Omdat buxus geen grote bloemen vormt, heeft de plant weinig fosfor nodig, maar vooral stikstof voor het bladgroen en kalium voor de regulering van de waterhuishouding. De traaggroeiende buxus profiteert het meest van een langzaam werkende meststof, die zijn mineralen geleidelijk aan de bodem afgeeft. Zo heb je zelf ook minder werk, omdat je minder vaak hoeft te bemesten. Voor buxus is het inderdaad zinvol om speciale groenplanten- of zelfs buxusmest te gebruiken, omdat deze precies is afgestemd op de behoeften van de plant.
De beste tijd om te bemesten is het voorjaar. Langzaam werkende mest is na ongeveer een half jaar uitgewerkt en vanaf het najaar zou buxus toch geen nieuwe scheuten meer moeten vormen. Deze zouden namelijk niet meer tijdig winterhard worden en bevriezen. Natuurlijke alternatieven voor mest uit de winkel zijn compost en hoornspaanders. Omdat deze vooral stikstof bevatten, kun je je buxus in het najaar nog ondersteunen met een speciale kaliummeststof, die de winterhardheid kan verbeteren.
Ziekten en plagen bedreigen de buxus
Veel buxusvariëteiten zijn helaas erg gevoelig voor ziekten. Wanneer de met liefde en moeite gekweekte haag plotseling de blaadjes laat hangen of uitdroogt, is goede raad vaak duur.
Buxus droogt uit
Wordt de buxus plotseling niet meer groen, maar krijgt hij steeds meer bruine plekken, dan is in de meeste gevallen een schimmelziekte of watertekort de oorzaak. Buxus is vrijwel het hele jaar door gevoelig voor schade door te droge grond. Omdat de plant altijdgroen is, verdampt hij ook in de winter veel water via de blaadjes. Dit verlies kan hij zonder regen of bij bevroren grond niet compenseren. Zorg er daarom, ongeacht het seizoen, altijd voor voldoende watergeven.
Plagen
Al enkele jaren veelbesproken is de buxusmot. Deze kleine vlinder is uit Azië ingevoerd en zijn rupsen vreten hier hele plantenbestanden kaal. Bestrijding is moeilijk, omdat er per jaar meerdere generaties van het insect kunnen zijn. Is een aantasting eenmaal onder controle, dan kan de plant dus op elk moment weer slachtoffer worden. Ook worden de rupsen van de buxusmot vaak pas laat ontdekt, omdat ze zich van binnenuit naar buiten toe door de plant heen vreten. Er zijn maar weinig manieren om deze gevaarlijke plaag kwijt te raken: je kunt de rupsen handmatig verzamelen of met behulp van een bladblazer, stofzuiger of hogedrukreiniger. Draag hierbij altijd handschoenen, want de rupsen zijn giftig. Het bacteriepreparaat Bacillus thuringiensis doodt de larven wanneer je het op de buxus toepast. Ook het bestuiven van de haag met algenkalk kan de buxusmot een tijdlang op afstand houden.
Naast de buxusmot, die echt alleen deze plant aanvalt, maken ook andere, algemener bekende plagen het de buxus lastig:
Buxusspintmijten zijn te herkennen aan kleine witte stippen en fijne spinweb-achtige structuren tussen de blaadjes. Ze houden niet van een hoge luchtvochtigheid, waardoor regelmatig besproeien met water in de zomer een aantasting kan voorkomen en zelfs kan verdrijven. Anders worden er oliehoudende gewasbeschermingsmiddelen ingezet, zoals ook gebruikt tegen de galmijt.
Blad- en schildluizen tasten vooral de zachte scheuttoppen van de buxus aan. Merk je ze pas laat op en hebben ze zich al sterk vermeerderd, snoei dan de zwaarst aangetaste delen weg. Voor verdere bestrijding kun je enkele huismiddeltjes gebruiken, maar ook oliehoudende gewasbeschermingsmiddelen. Deze laatste werken ook goed tegen wolluis, die vaak de hele plant aantast en zich snel vermeerdert.
Schimmelziekten
Diverse schimmels zorgen ervoor dat de scheuten van de buxus niet meer verder groeien of zelfs afsterven. De bekendste variant is de Phytophthora-verwelkingsziekte, veroorzaakt door de gelijknamige schimmel. Deze treft bijna uitsluitend buxusplanten en andere planten die blootstaan aan natte, verdichte grond. Bij de meeste schimmelziekten is het enige wat je kunt doen: de aangetaste delen wegsnoeien, veilig afvoeren en de bovenste grondlaag verwijderen. Anders kan de schimmel snel weer terugkeren. Zijn echter, zoals bij de Phytophthora-verwelkingsziekte, de wortels aangetast, dan is de plant nauwelijks nog te redden.
Schimmelziekten zijn moeilijk te bestrijden, maar je kunt ze goed voorkomen. Let op de volgende punten om je buxus zo goed mogelijk tegen schimmels te beschermen:
- De bodem moet altijd goed doorlatend zijn en er mag geen water blijven staan. Verdichte grond zo snel mogelijk weer losmaken!
- Een te lage pH-waarde verzwakt de buxus. Bekalk de grond daarom regelmatig, mocht je met compost bemesten.
- Natte blaadjes maken buxus gevoeliger voor schimmelziekten. Geef de planten daarom altijd water aan de voet, niet over de bladeren.
- Ontsmet je buxus- of tuinschaar altijd grondig voor en na het snoeien!
De beste apparaten voor het onderhoud van bomen en heggen
Meer artikelen over boom- en hegonderhoud
Heggenschaar reinigen & onderhouden: stap voor stap
Een goed onderhouden heggenschaar is onmisbaar voor een verzorgde tuin. Wie zijn haag regelmatig wil bijknippen, heeft een betrouwbaar gereedschap nodig – inclusief schone, scherpe messen. Toch ond...
Haag snoeien: wanneer mag het & wat zegt de wet?
Een goed onderhouden haag is tegelijk een privacyscherm, leefgebied voor dieren en een bepalend tuinelement. Om dicht te blijven groeien, de vorm te bewaren en niet van binnenuit kaal te w...
Wintersnoei: tips voor fruitbomen & struiken
Snoeien in de winter behoort tot de belangrijkste maatregelen als je de gezondheid en productiviteit van je tuin duurzaam wilt behouden. Of je nu in december snoeit of pas aan het einde van de wint...
