Heggenschaar onderhouden: reinigen, olieën & slijpen
Heggenschaar onderhouden gemakkelijk gemaakt – zo heb je lang plezier van je tuingereedschap
Tijdens gebruik komen heggenscharen met van alles in contact. Takken en twijgen bevatten vocht dat de snijbladen kan laten roesten. Maar ook fijn stof van het snijden of uit de lucht kan zich vastzetten en de werking verstoren. Bij elektrische of benzinegedreven heggenscharen is het verstandig om ook de motor en de aandrijving in de gaten te houden. Zonder deze onderdelen doet de heggenschaar het immers helemaal niet meer.
Je hoeft helemaal niet veel tijd te steken in het onderhoud van je heggenschaar. Als je je aan een paar basisregels houdt, maakt dat al een groot verschil. Dat omvat zowel het regelmatig reinigen als het slijpen en olieën van je heggenschaar.
Veiligheidsmaatregelen bij het onderhouden van de heggenschaar
Voordat je begint met het onderhoud van je heggenschaar, moet je een aantal voorzorgsmaatregelen nemen. Het gaat immers idealiter om een zeer scherp gereedschap dat een aanzienlijk letselrisico met zich meebrengt. Draag daarom bij onderhoudswerkzaamheden aan je heggenschaar altijd beschermende handschoenen . Zorg er bovendien voor dat het gereedschap niet per ongeluk kan starten. Bij accu-heggenscharen verwijder je hiervoor de accu. Bij modellen met elektrische aandrijving trek je gewoon de stekker eruit. Bij benzinegedreven heggenscharen heb je die mogelijkheid niet, maar vaak kan de kling vergrendeld worden.
Heggenschaar reinigen
Net als veel ander tuingereedschap wordt de heggenschaar het jaar door maar weinig gebruikt. De meeste hagen hebben immers maar één tot twee keer per jaar een snoei- of vormsnoeibeurten nodig. De rest van het jaar ligt het tuingereedschap ongebruikt in de schuur. In die tijd werken vuil, vocht en stof die zich op de snijmessen hebben vastgezet echter onverminderd door. Daarom is het belangrijk dat je je heggenschaar na gebruik altijd grondig reinigt.
Zo reinig je de heggenschaar na gebruik
Nadat je klaar bent met het snoeien van de heg, verwijder je nog aan de messen hangende kleine takjes en bladerresten. Begin het liefst met de hand. Gebruik daarna een vochtige doek om het plantensap dat nog aan het blad kleeft te verwijderen. Laat de heggenschaar tussendoor een paar keer kort lopen, zodat vastgeklemde plantenresten en vuil los kunnen komen . Zorg er daarna wel voor dat het apparaat weer veilig is uitgeschakeld.
Als je een naaldhouthaag hebt gesneden, laten de takken vaak ook harssporen achter op de messen van de heggenschaar. Die krijg je niet weg met gewoon water. Gebruik in plaats daarvan een speciaal harsoplossend spray dat je vóór het schrobben aanbrengt. Als je zo'n speciaal middel niet bij de hand hebt, kun je het ook proberen met alcohol of spiritus . Let er wel op dat je bij voorkeur geen te agressieve reinigingsmiddelen gebruikt. Deze kunnen het materiaal aantasten en gevoeliger maken voor corrosie. Zorg er bovendien voor dat je de messen na het reinigen altijd zorgvuldig droogwrijft.
Zorgvuldige reiniging van de snijmessen
Om de snijmessen van je heggenschaar echt grondig te reinigen, moet je ze in de regel demonteren. Omdat dit veel tijd en moeite kost, hoef je dit niet elke keer te doen, maar wel na elke tweede of derde heggensnoei. Als je het gevoel hebt dat je tuingereedschap niet meer optimaal werkt, is het zeker de moeite waard om de messen eens volledig schoon te maken. Ook in het najaar, na de laatste heggensnoei, is een goed moment voor een grondige reiniging. Vergeet in dat geval niet om de messen daarna opnieuw voldoende te olieën .
Heggenschaar olieën
Direct na het reinigen van de heggenschaar volgt het olieën. Dit is essentieel om roestvorming te voorkomen en ervoor te zorgen dat de heggenschaar altijd soepel werkt. Olie en vet verdringen vocht namelijk lang en betrouwbaar. Als de snijmessen met olie zijn bedekt, kan er geen roest ontstaan, omdat er geen vocht uit de lucht tot de messen kan doordringen.
De juiste olie voor je heggenschaar
De meeste fabrikanten bevelen voor hun heggenscharen hun eigen, speciaal op het ontwerp van hun modellen afgestemde onderhoudsolie aan. Als je dit advies opvolgt, zit je altijd goed. Merkproducten zijn echter niet altijd goedkoop. Een voordelig alternatief is kettingzaagolie. Dankzij de vergelijkbare consistentie en eigenschappen zorgt deze voor dezelfde souplesse en beschermt even goed tegen roest als speciale heggenschaarolie.
Gebruik WD-40 of andere kruipoliën niet. Deze beschermen weliswaar betrouwbaar tegen roest en kunnen dit zelfs verwijderen als het al is ontstaan. Ze kunnen echter ook rubberen afdichtingen beschadigen en kunststof poreus maken. Bovendien bestaat het risico dat de kruipolie het vet uit de lagers van de snijbladen verdrijft, wat op de lange termijn tot een totale defect kan leiden.
Heggenschaar olieën of vetten?
Ook vetten van welke soort dan ook moet je niet gebruiken. Terwijl oliën bij kamertemperatuur vloeibaar zijn, zijn vetten dan vast. Uiteindelijk gaat het weliswaar om zeer vergelijkbare samenstellingen en is vet veel gemakkelijker royaal aan te brengen. Als je de heggenschaar met vet smeert, kan deze echter problemen geven wanneer je hem bij wat koelere temperaturen nodig hebt. Gebruik daarom altijd lichtlopende, soepele olie.
Ook voedingsoliën en andere gewone oliën zijn niet geschikt voor het onderhoud van heggenscharen of ander tuingereedschap. Ze worden snel ranzig, wat niet alleen onaangenaam ruikt, maar ook de smeereigenschappen negatief beïnvloedt. Bovendien zijn gewone oliën niet bestand tegen de mechanische belastingen tijdens het gebruik van de heggenschaar en breken ze af. Als de snijmessen onvoldoende geoliëd zijn, zijn ze enerzijds gevoeliger voor vervuiling en anderzijds slijten ze sneller.
Oliebad voor de heggenschaar
Als je de onderhoudsolie voor je heggenschaar wilt aanbrengen, heb je twee mogelijkheden:
Veel onderhoudsproducten zijn verkrijgbaar als spray. Je spuit deze eenvoudig op de snijbladen. Laat de heggenschaar tussendoor steeds even kort lopen. Daardoor verdeelt de olie zich vanzelf. Zo zorg je ervoor dat je de snijmessen over hun volledige lengte voldoende van onderhoudsolie hebt voorzien.
De tweede mogelijkheid is om het zwaard van je heggenschaar in een oliebad op te slaan. Gebruik daarvoor de meegeleverde beschermhoes. Als deze niet goed afsluit, moet je hem eventueel verstevigen, bijvoorbeeld met ducttape. Vul hem dan ongeveer halfvol met kettingzaagolie en dompel het zwaard van de heggenschaar er voorzichtig in. Nu de snijbladen rondom door olie omgeven zijn, kan er zelfs tijdens lange rusttijden niets mee gebeuren. Ze zijn als nieuw wanneer je de heggenschaar er uiteindelijk weer uithaalt.
Heggenschaar slijpen
Ook als je je heggenschaar na gebruik altijd reinigt en goed oliëert, zal hij na verloop van tijd slijtage vertonen. De zware belasting van de messen tijdens het snoeien van de heg zorgt ervoor dat ze mettertijd steeds meer bot worden. Dat betekent meer werk voor jou. Want hoe botter de messen, hoe meer kracht je moet aanwenden om takken en bladeren door te snijden. Ook het snijresultaat heeft te lijden onder messen die niet meer scherp zijn. De bladeren van de heg worden dan eerder gerafeld dan gesneden. Dat ziet er met name bij grootbladige planten zoals laurierkers, rode beuk en haagbeuk niet mooi uit en schaadt bovendien de plant. Via het grotere snijvlak verliest de plant namelijk meer vocht. Zodra je het gevoel hebt dat je heggenschaar duidelijk zwaarder en minder netjes snijdt dan vroeger, moet je hem zo snel mogelijk slijpen.
Heggenschaar afstrijken en snel naarslijpen
Als de heggenschaar snel weer inzetbaar moet zijn, je het benodigde materiaal om te slijpen niet bij de hand hebt of je dit werk zelf niet aandurft, kun je de scherpte op korte termijn verbeteren door handmatig af te strijken. Daarbij bewerk je de snijkanten van de messen van je heggenschaar met een zogenaamde slijpsteen. Deze bestaat doorgaans uit fijn kwarts en wordt uitsluitend nat gebruikt. Hiermee strijk je de kanten van de messen bij. Daardoor worden grove bramen die tijdens het snoeien van de heg mettertijd ontstaan, weer gladgestreken. De snijprestaties van de heggenschaar verbeteren weer.
Het handmatig afstrijken is een snelle noodmaatregel, maar de mogelijkheden zijn beperkt. Met handkracht kun je alleen lichte onregelmatigheden aan de messenpunten herstellen. De snijkracht verbetert er weliswaar door, maar dit effect is meestal tijdelijk. Opnieuw afstrijken heeft doorgaans niet meer hetzelfde effect. Op de lange termijn kun je het volledige potentieel van je heggenschaar alleen herstellen door hem te slijpen.
Heggenschaar slijpen door te schuren
Om je heggenschaar langdurig en effectief te slijpen, moet je hem afschuren. Als je hier nog geen ervaring mee hebt, kun je dit werk het beste aan een vakman overlaten. Omdat de messen van heggenscharen doorgaans uiterst fijn zijn, kunnen kleine fouten bij het slijpen ze onbruikbaar maken.
Wacht bij voorkeur niet tot het laatste moment met slijpen, wanneer je heggenschaar nauwelijks nog presteert. Het is voordeliger om hem regelmatiger te slijpen, want dan hoef je in totaal minder materiaal af te nemen om hem scherp te houden. Als vuistregel geldt dat je de heggenschaarmessen ongeveer elke 50 werkuren moet slijpen.
Heggenschaar zelf slijpen – dit moet je in acht nemen
Om de snijmessen van je heggenschaar zorgvuldig te kunnen slijpen, moet je ze eerst demonteren. Open daarvoor de schroef aan het heft en maak de messen voorzichtig los. Reinig ze vervolgens met een vochtige doek voordat je begint met slijpen.
Net als het afstrijken, moet het slijpen van heggenschaarmessen nat gebeuren. Bij droog slijpen wordt er te veel materiaal afgenomen, waardoor de messen al na een paar keer naslijpen onbruikbaar kunnen worden. Bovendien is het belangrijk dat je een gelijkmatige, vlakke slijphoek aanhoudt. Dat kan gemakkelijker zijn als je het mes waaraan je werkt fixeert. De slijprichting moet je altijd gelijkmatig, in de richting van de snijkant kiezen.
In principe zijn zowel een slijpstaal als een slijpsteen geschikt voor het slijpen van heggenschaarmessen. De handelwijze en het proces zijn bij beide ongeveer gelijk. Omdat de slijpsteen over het algemeen wat meer materiaal afneemt dan een slijpstaal, moet je hiermee nog voorzichtiger zijn. Als je beschikt over een vijl of een multitool met diamantvijlaufsatz, kun je die ook gebruiken om te slijpen. Veel belangrijker dan waarmee je slijpt, is dat je de oorspronkelijke hoek exact aanhoudt.
Met een slijpsteen verwijder je de ontstane braam aan de achterkant van de snijkant die door het slijpen is ontstaan. Hier werk je horizontaal langs het mes en eveneens in de richting van de snijkant.
Als je klaar bent met slijpen, gebruik je de gelegenheid om de aandrijving van je heggenschaar van nieuwe smeerolie te voorzien voordat je de messen terugplaatst. Vergeet ook niet om de geslepen messen opnieuw te beschermen tegen roest en corrosie met een onderhoudsolie. Omdat bij het slijpen eventuele beschermende laklagen verloren gaan, is dit na het slijpen zelfs nog belangrijker dan daarvoor.
Heggenschaar laten slijpen – waar naartoe en wat kost het?
Als je het slijpen van je heggenschaar niet zelf aandurft en niet het risico wilt lopen hem door slordig werken te beschadigen, kun je hem het beste naar een vakman brengen. Veel bouw-, tuin- en speciaalzaken bieden een slijpservice aan voor heggenscharen en ander tuingereedschap . Soms kun je ook contact opnemen met de fabrikant van je heggenschaar, die je dan een geschikt adres kan noemen.
Afhankelijk van het type heggenschaar kost het laten slijpen tussen de €15 en €45. Daarbij hangt het uiteraard vooral af van de benodigde arbeid. Een handmatige heggenschaar slijpen gaat een stuk sneller en is daarom goedkoper dan het bewerken van een elektrisch model. Ook als de vakman de kling er nog zelf uit moet halen, rekent hij meer dan wanneer je hem het al gedemonteerde snijmes meebrengt.
De beste apparaten voor het onderhoud van bomen en heggen
Meer artikelen over boom- en hegonderhoud
Heggenschaar reinigen & onderhouden: stap voor stap
Een goed onderhouden heggenschaar is onmisbaar voor een verzorgde tuin. Wie zijn haag regelmatig wil bijknippen, heeft een betrouwbaar gereedschap nodig – inclusief schone, scherpe messen. Toch ond...
Haag snoeien: wanneer mag het & wat zegt de wet?
Een goed onderhouden haag is tegelijk een privacyscherm, leefgebied voor dieren en een bepalend tuinelement. Om dicht te blijven groeien, de vorm te bewaren en niet van binnenuit kaal te w...
Wintersnoei: tips voor fruitbomen & struiken
Snoeien in de winter behoort tot de belangrijkste maatregelen als je de gezondheid en productiviteit van je tuin duurzaam wilt behouden. Of je nu in december snoeit of pas aan het einde van de wint...
