Brandnetels bestrijden – effectief en blijvend

De brandnetel – lastig en nuttig tegelijk

In de natuur kom je brandnetels vooral tegen op zonnige tot halfschaduwrijke plekken met stikstofrijke en humusrijke bodems. Denk aan oevers van sloten en rivieren, bosranden of weilanden. Afhankelijk van de soort zijn ze eenjarig of meerjarig. De meest voorkomende soort, de zogenaamde 'Grote brandnetel', vormt een uitgebreid wortelnetwerk en is winterhard. Ze kan tot wel twee meter hoog worden en heeft de neiging om flink te woekeren als de omstandigheden haar bevallen. De brandnetel dankt haar naam – en haar bekendheid – aan de brandharen die zich op alle groene delen van de plant bevinden. Ze beschermen de plant tegen vraat doordat ze bij aanraking als een soort injectienaald brandstoffen in de huid afgeven. Door het daarin aanwezige mierenzuur en andere werkzame stoffen ontstaan de jeukende en pijnlijke bultjes, die pas na enige tijd weer verdwijnen. Helaas is er geen middel om dit proces te versnellen. Alleen zalven die ook geschikt zijn voor insectenbeten kunnen de jeuk enigszins verlichten. Met de juiste techniek (de brandharen zijn meestal uitsluitend naar boven gericht) en de juiste uitrusting kun je er echter voor zorgen dat je bij het wieden geen last krijgt van het vervelende afweermechanisme van de brandnetel.

Brandnetels zijn echter niet alleen een gevreesd onkruid. Veel van hun eigenschappen maken ze ook tot een waardevolle helper in de tuin. Zo kan brandnetelgier en -aftreksel worden gebruikt als meststof én als onkruidbestrijder voor andere ongewenste gasten. Ook bepaalde plagen, zoals spintmijten of bladluizen, kunnen het sap van de brandnetel niet verdragen en laten zich er goed mee verdrijven. In de keuken kun je het vitamine- en mineralenrijke onkruid veelzijdig gebruiken. Alle plantendelen kunnen worden gekookt en bereid zoals spinazie of ander bladgroente. De smaak is wel wat bitter, dus niet iedereen is er dol op. Om van de geneeskrachtige werking van de brandnetel te profiteren, wordt vooral thee gezet van de bladeren. Deze werkt vochtafdrijvend en zou de stofwisseling stimuleren. Een truc om bij de oogst geen pijnlijke ervaringen op te doen, is de bladeren langs de stengel van onder naar boven af te strijken. Zo kunnen de naar boven gerichte brandharen niet in de huid dringen. Draag toch altijd handschoenen. Let op: veel inheemse rupsensoorten, zoals de dagpauwoog en de atalanta, eten brandnetelbladeren en zijn er dus afhankelijk van dat de planten niet volledig worden uitgeroeid.

Brandnetels in de tuin bestrijden

Zelfs als je de positieve eigenschappen van de brandnetel wilt benutten, wil je waarschijnlijk niet dat ze overal in je tuin opschiet zoals ze wil. Als ze zich al heeft verspreid, moet ze dus worden verwijderd. Wil je een paar planten cultiveren om bladeren en stengels in tuin en keuken te gebruiken, dan is een afgelegen hoekje van de tuin daarvoor meestal het meest geschikt – bijvoorbeeld in de buurt van de composthoop. Daar voelt de brandnetel zich doorgaans goed, is ze niemand tot last en zorgt ze ervoor dat er geen ander onkruid de ruimte inneemt.

Brandnetels met de hand verwijderen

Vanwege de brandharen en hun pijnlijke werking kun je brandnetels beter anders aanpakken dan ander onkruid, dat je soms gewoon kunt vastpakken en uittrekken. Zorg er in ieder geval voor dat je altijd handschoenen draagt tijdens het werk. Zelfs als je brandnetels bijvoorbeeld afmaait, kunnen de haartjes je huid weliswaar niet aanraken, maar de brandstof komt toch vrij. Als je daarmee in contact komt, merk je er eerst niets van, maar na enkele uren dringt het mengsel door in de diepere huidlagen en maakt zich kenbaar door jeuk en branderigheid. Lange kleding is bij het verwijderen van brandnetels daarom eveneens aan te raden.

Om het risico op irritatie te beperken, is het vaak handig om de brandnetels eerst af te maaien voordat je begint met het aanpakken van de wortels. Op het gazon doe je dat gewoon met de grasmaaier; voor grotere oppervlakken is een bosmaaier handig. Het afsnijden van de bovengrondse plantdelen alleen is echter niet genoeg om de brandnetels voorgoed kwijt te raken – tenzij je veel geduld hebt en dit minstens wekelijks herhaalt gedurende wel twee jaar. Soms, als het niet mogelijk is alle wortels uit te graven, heb je geen andere keuze. Maar als het om slechts een paar brandnetels gaat, is het vaak beter om er één keer goed voor te gaan en daarna rust te hebben. Kies voor het uitgraven van de wortels bij voorkeur een dag na een flinke regenbui. Goed doorweekte grond is namelijk losser, waardoor het een stuk makkelijker is om alle wortels tot in de kleinste vertakkingen eruit te trekken. Zo vergroot je de kans dat je de brandnetels na de eenmalige opruimactie niet meer terugziet. Kies voor de bestrijding bij voorkeur het vroege voorjaar, voordat de brandnetels beginnen te bloeien en zichzelf vervolgens uitzaaien. Anders moet je er het volgende jaar opnieuw aan te pas komen.

Alternatieven voor het uitgraven van wortels

Als de brandnetels al een groot deel van de tuin hebben ingenomen, kan het te arbeidsintensief en tijdrovend zijn om alle wortels uit te graven. Ook als het onkruid vlak bij een muur of erfgrens groeit, is deze methode simpelweg niet uitvoerbaar. Als je toch niet steeds de nieuwe uitlopers wilt afmaaien, zijn er twee alternatieven:

Brandnetelsnijafval in de tuin gebruiken

Dankzij hun waardevolle inhoudsstoffen hoef je de gewiedde of afgemaaide brandnetels niet per se in de groene of restafvalbak te gooien. Vers uitgetrokken kun je ze echter ook niet zomaar op de composthoop gooien, omdat ze daar opnieuw kunnen uitlopen en zich verder verspreiden. Laat de brandnetels eerst drogen in de zon of bewaar ze een week in zwarte plastic zakken, zodat je zeker weet dat ze dood zijn voordat je ze compostereet. Als alternatief kun je ze gebruiken om meststof of onkruidbestrijder te maken: